Тыл уонна культура института

 Бастакы научнай – чинчийэр тэрилтэ Саха сиригэр балаҕан ыйын 17 күнүгэр 1935 сыллаахха СНК САССР иһинэн тыл уонна культура научнай чинчийэр институтун быһыытынан  төрүттэммитэ. 1944 с.  аата уларыйан Тыл, литература уонна история института, 1947 с. СССР НА киллэриллибитэ, 1994 с. институт Саха сиринээҕи НА киирбитэ уонна аата уларыйан Гуманитарнай-чинчийэр институт дэммитэ, 2008 с. Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын чинчийэр институту кытары холбоһон биир буолбута.
 Институту тэрийээччинэн уонна бастакы директорынан биллиилээх государственнай уонна общественнай деятель, лингвист-суруйааччы П. А. Ойуунускай этэ. (Тэрийээччи сүрүн үтүөтэ) Кини үлэтин норуот тылынан уус-уран айымньыларын олохтоохтук оҥостон хомуйартарбыта. Ол түмүгэр саха норуотун үгүс тылынан уус –уран айымньылара хомуллубуттара. Саха тылын уонна культуратын   чинчийбиттэрэ, саха литературатын оскуолаҕа  үөрэтэр программалары, кинигэлэри онорбуттара. Саха сирин историятын үөрэтии, чинчийии саҕаламмыта. 1937-1938 сс. «Ураанхай сахалар» Г. В. Ксенофониов, «Саха литературатын уочаркалара» Н. М. Заболоцкай, «Ленаҕа нуучча кэлиэн иннинээҕи саха олоҕо» С. И. Боло саха наукатын классическай үлэлэрэ тахсыбыттара. 1940 с. институт «Саха норуотун историятын уочаркалара» С. А. Токарев үлэтин тахһаарбыта, Ленатааҕы археологическай экспедиция А. П. Окладников салалтатынан үлэтин саҕалаабыта. Институт бастакы көлүөнэ сотрудниктара Саха сиринээҕи олохтоох норуоттар тылларын, культураларын уонна историяларын чинчийиигэ саҥа научнай концепцияны  олохтообуттара. Институт салайааччыларынан араас кэмнэргэ: 1943-1947 сс. – ф.н.к. Т. А. Шуб, 1948-1963 сс. И. н. д. З. В. Гоголев, 1963-1984 сс.ф. н. д. проф. Е. И. Коркина, 1984-2008 сс. и.н.д. проф. В. Н. Иванов, 2008 сылтан билиҥҥэ дылы и.н.д., проф. Н. А. Алексеев. Үгүс сыллар устата институтка уһулуччулаах  учуонайдар Е. И. Убрятова, С. Е. Малов, С. В. Бахрушин,

А. П. Окладников, С. А. Токарев, Г. В. Ксенофонтов, Г. П. Башарин, Л.Н. Харитонов, Ф. Г. Сафронов, Г. У. Гермогенов – Эргис уо. д. а. үлэлээбиттэрэ.

Литературные сайты:

 

Литературные музеи: