Сурук-бичик

Саха тылынан суруллубут былыргы памятниктар суохтар эбэтэр булулла иликтэр. Онон тыл эрдэтээҕи историятын үөрэтии ретроспективнай хайысхалаах, атыннык эттэххэ, билиҥҥи баар материалынан былыргы туругу тыктаран, сабаҕалаан көрдөрүү буолар. Ол иһин саха тылын бу предметэ (билиҥҥи литературнай тыл историятыттан уратыта) бүтүннүү историческай тэҥнээһин ньыматыгар олоҕурар. Уопсайынан даҕаны, тыл историятын үөрэтиигэ тэҥнээһин быһаарыылаах суолталаах. Тылга тэҥниир ньыманы дириҥник чинчийэн үтүөкэн үлэлэри биэрбит Франция уһулуччулаах учуонайа А.Мейе суруйбута: «Сравнение – вот единственное орудие, которым располагает языковед для построения истории языков». Оннук үөрэтиигэ бэйэлэрин суолталарынан, ылар миэстэлэринэн кэрискэлээн наардаатахха сүрүн источниктарынан буолаллар:

  1. Атын түүр тылларын баай материала. 
  2. Саха тылын түөлбэлэрин уонна норуот айымньытын тылын ураты көстүүлэрэ. 
  3. Сахалар түҥ былыргы өбүгэлэрин саҕаттан араас кэмҥэ бииргэ алтыһан, булкуһан олорбут (сорохторун кытта билигин да олорор) монгол уонна тоҥус-маньчжур тылларын материала. 
  4. Өссө революция инниттэн үөскээбит, ХХ үйэҕэ сайдыбыт, билигин да тэтимнээхтик сайда турар араас өрүттээх литература, сурук-бичик тыла-өһө.

Саха тылын историятын анаан-минээн чинчийии биһиги кэммитигэр саҥардыы балайда киэҥ далааһыннаахтык саҕаланан эрэр. Ол эрээри саха тылын историятыгар сыһыаннаах чахчылар, кэтээн көрүү, сабаҕалааһын, сорох быстах боппуруостары таарыйа сырдата түһэн ааһыы сахалар уонна кинилэр тыллара научнай эргимтэҕэ биллиэхтэриттэн ыла саҕаламмыта. 

Ол маҥнайгы хардыылартан саҕалаан саха тылын историятын чинчийиини барыллаан үс кэрдиис кэмҥэ арааран көрүөххэ сөп. Маҥнайгы кэрдиис кэм – XVII үйэттэн XIX үйэ ортотугар диэри, иккис – XIX үйэ ортотуттан XX үйэ саҕаланыытыгар диэри, үһүс – XX үйэ – XXI үйэ саҕаланыытыгар диэри кэм.

Литературные сайты:

 

Литературные музеи: