Норуот тылынан уус-уран айымньыта

 Саха норуота өр кэмнээх сайдыытын устата норуот тылынан уус-уран айымньылары айбыта уонна айа турар. Киэн сэҥээриини олонхо ылара, ону таһынан ырыа, остуоруйа, кэпсээн, сэһэн, чабырҕах, таабырын, өс хоһоонноро уонна алгыс. Бу айымньыларга саха норуотун ааспыт, билиҥҥи олоҕо уонна орто дойду олоҕун анааран көрүүтэ, кэрэни өрө тутуута көстөр. Тылынан уус-уран айымньы саха норуота өр кэмнэ айбыт ырыаларын илдьэ сылдьар. Уһун ырыаларга саха норуотун күннээҕи олоҕо сиһилии көстөр. Манна киһи олоҕо ханарытан, тэгилитэн көрдөрүллэр, холобур: чабычах ырыата. Чабычах эмиэ киһи кэриэтэ олох олороро көстөр. Бу курдук хабааннаах айымньылар норуот тылынан уус-уран айымньытыгар үгүс. Олонхо – саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын муҥутуур чыпчаала. Орто кээмэйэ 10-15 тыһыынча хоһоон строкалаах, олонхоһуттар үгүс сюжеты, мүччүргэннээх түгэннэри туттан олонхону кэҥэтэн, байытан, уһатан олонхолууллара эбитэ үһү. Ол олонхолор сурукка киирбэккэ хаалбыттар. Саха олонхото – түҥ былыр үөскээбит айымньы. Төрдө  сахалар төрүттэрэ түүр-монгол омуктарын кытары алтыһан олорбут сирдэригэр Саян уонна Алтай хайаларын тэллэҕэр тиийэ барар. Ону кэрэһэлиир олонхо уонна ол омуктар эпостара майгыннаһар сюжеттаахтара, ону тэҥинэн тылын баайа уонна тутула маарыҥнаһар. Манна даҕатан эттэххэ, олонхо жанр быһыытынан биир уратыта историзматыгар сытар. Олонхо киһи аймах историятын быһыытынан толкуйданан, айыллан бэриллэр. Өскөтүн олонхо соҕуруу үөскээбит буоллаҕына, оччоҕуна норуот тылынан уус уран айымньыларын атын көрүҥнэрэ – остуоруйа, сиэр-туом поэзията, өс хоһоонноро уонна өс номохторо уо. д. а. онтон силис тардыахтарын сөп.

 Ону туоһулуур биһиги кэммитигэр диэри тиийэн кэлбит айымньыларга майгыннаһар өрүттэр, ардыгар сахалар бүтүн

айымньылара Сибиир түүрдэрин уонна монголлар айымньыларыгар майгыннаһар. Ону таһынан мифтэргэ, итэҕэлгэ, ойуун кыырыытыгар маарыҥнаһар өрүттэр үгүстэр. Саха норуотун сүдү айымньытын – Олонхону, 2005 сыллаахха ЮНЕСКО Штаб квартиратыгар Саха олоңхотун Киhи Аймах уhулуччулаах культурнай нэһилиэстибэтин быһыытынан биллэрбитэ. Сана кэрдиис кэмҥэ норуот тылдынан уус уран айымньыта саха национальнай литературата сайдарыгар тирэх буолбута. Билиҥҥи кэмҥэ норуот тылынан уус уран айымньыта  темаларынан, сюжеттарынан уонна ойуулуур-дьүһүннүүр ньымаларынан литератураны уонна искусствоны байытар.

Литературные сайты:

 

Литературные музеи: