Айар үлэтэ

  Платон Алексеевич Слепцов – Ойуунускай саха сэбиэскэй литературатын төрүттээччи быһыытынан биллэр. Өр кэмнээх гражданскай сэрии кэнниттэн дьон-сэргэ санаа кэлэн туран саҥа олоҕу туойар суолга үктэммитэ. Маннык кэрдиис кэмҥэ саха литературатын иилиир-саҕалыыр дьон баар буоларын история ирдиир. Ол сиэринэн П. А. Ойуунускай бэйэтин кэмигэр саха литературатын төрүттээччилэрин кытары бииргэ алтыһан үлэлээбит-хамнаабыт дьонун Өксөкүлээх Өлөксөй, Алампа, Николай Неустроев суолларын торумунан айаннаабыта. Бэйэтин айар ньыматынан, тылынан-өһүнэн саха сэбиэскэй литературатын төрүттээбитэ. Кинини кытары бииргэ үлэлээбит Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллоон, Күннүк Уурастыырап, Эллэй уо. д. а. айар үлэнэн олохтоохтук ылсыбыттара. Н. М. Заболоцкай биир ыстатыйатыгар: «П. А. Ойуунускай поэзията А. Кулаковскай кэлэн тохтообут сириттэн саҕаланан барбыта. Кини поэзияҕа революционнай үйэ күүрээнин, охсуһуу уоҕун-төлөнүн киллэрбитэ, ону кытары тэҥҥэ саха ырыата-хоһооно суруллар сокуоннарын уларытан, тупсаран саҥа системаны, ырыа-хоһоон силлабическай системанан суруллуутун олохтообута.» - диэн олус табатык бэлиэтээн турар. Саха литературатын төрүттээччи А. Е. Кулаковскай - Өксөкүлээх Өлөксөй олоҕун устата норуот тылынан уус-уран айымньытын хомуйуунан, үөрэтиинэн дьарыктаммыта. П. Ойуунускай олоҕун устата норуот тылынан уус-уран айымньытын чинчийиинэн, хомуйуунан дьарыктаммыта. Онон аҕа саастаах доҕотторун үлэлэрин салгыы ыыппыта. Бастакы уус-уран айымньытын, «Үлэһит ырыатын» 1917с. «Марсельеза» матыыбыгар олоҕуран суруйбута. Бу кэмтэн ылата Ойуунускай айар үлэһит быһыытынан биллэн-көстөн барбыта. Саха литературатын историятыгар кини саха сэбиэскэй литературатын төрүттээччи быһыытынан биллэр. Уус-уран литература бары жанрыгар: поэзияҕа, прозаҕа уонна драматургияҕа айбыта-туппута. Поэзияҕа кини уоттаах-төлөннөөх тыла-өһө тута уратытык

көстүбүтэ. «Интернационал» (1917), «Син биир буолбаат?!!» (1919), «Көҥүл ырыата» (1922), «Доҕорбор Сүөкүччэҕэ» (1922), «Былааһы – сэбиэккэ!» (1926), «Туруҥ, туруҥ, туойуҥ!» (1930), «Артыаллар, уруйдааҥ!» (1931), «Очуос таас уоттара» (1936), «Кэрэ киэҥ дойдубар» (1937), «Бырастыы», «Ийэм Дьэбдьэкиэй уҥуоҕар», «Бу уоттаах бакаалы» (1936) уо. д. а. айымньылара дьоҥҥо-сэргэҕэ киэҥник биллибитэ. Тутула, тыла-өһө, киэбэ-таһаата дьаарыстаммыт олус тупсаҕай айымньылары биэрбитэ. Айымньылар мөккүөрдэрэ мэлдьи идеялар охсуһууларын сытыытык, туруорутук тутан көрдөрөрө. Бу өр кэмнээх мөккүөрү автор уус-уран уобарас оҥорон хоһоонугар холбообута. Холобур: «Очуос таас уоттара» айымньыга бэйэтэ охсуһан кэлбит кэминээҕи гражданскай сэрии мөккүөрүн ылан ойуулаабыта. Манна эдэр большевик охсуһа сылдьар идеятын туһугар төбөтүн да нөрүтэн көрбөккө тыынын толук уурара. Платон Алексеевич гражданскай лирикатын биир сүрүн уратыта идеялар мөккүөрдэрин ойуулааһын. Поэзиятын биир сүрүн уратыта кини геройдарын ойуулаан-ойуулаан үрдүк күүрүүлээх турукка тиийбит кэмнэрин (хомойуу, үөрүү, долгуйуу о. д. а.) ылан хоһуйара. Ол быһыытынан хоһооннор мэлдьи өрө күүрүүлээх тыыннанан бэриллэллэрэ. Поэзия жанр быһыытынан биир сүрүн уратытын автор кыайа-хото туттубута үрдүк таһымнаах маастарын көрдөрбүтэ. Эпическай айымньыларга П. А. Ойуунускай литератураҕа киириэҕиттэн ылсыбыта. Кини прозата тема, герой өттүнэн атыттардааҕар олус уратылаах. 20-30 сылларга суруйааччылар кыра-хара киһи уобараһын көрдөрө сылдьар кэмнэригэр, Ойуунускай үрдүк ааттаах-суоллаах историческай личностар олохторугар олоҕуран 20-с сыллар иккис аҥардарыттан ылата «Александр Македонскай», «Соломон Муударай», «Улуу Кудаҥса» айымньыларын суруйталаабыта. Бу айымньылар киэптэринэн кэпсээннэр, ис хоһооннорунан романнар. Прозатын биир уратытын сатирическай айымньылар ылаллар. Холобур: «Сылгы төбөтө»,

1
2

Литературные сайты:

 

Литературные музеи: